ASIL adı Şemseddin Muhammed bin Hamza olan, Akşemseddin 1390 yılında Şam’da doğmuştu. Babası da büyük bir ilim adamı olan Akşemddin babasının da gayretleriyle ilime yönlendirilmişti. Yedi yaşındayken Anadolu topraklarına göç ederek ilim tahsiline başlayan büyük alim, tarihte tasavvufi yönüyle bilinse de onun mikrobiyoloji alanındaki çalışmaları kendisinin tıp tarihinde mikrobun kaşifi olarak anılmasını sağlayacaktı.
Anadolu’ya geldikten sonra ilk olarak Amasya’ya yerleşen ve burada Kuran-ı Kerimi ezberleyen büyük alim, ilerleyen yıllarda Anadolu’nun çeşitli kentlerini gezerek tıp tahsili de almıştı. Devrinde “Tabib-i Ebdan” yani doktorluğa en uygun kişi olarak anılan Akşemseddin mikroplar üzerine çeşitli araştırmalarda bulunmuştu. Büyük alim bu buluşunu şu cümlelerle anlatarak perçinlemişti: “Hastalıkların insanlarda teker teker peyda olduğunu sanmak hatâdır. Hastalık, insandan insana bulaşma sûretiyle geçer. Bu bulaşma ise, gözle görülemeyecek kadar küçük, fakat canlı tohumlar vasıtasıyla olur.” Oysa tıp dünyası bu konuda yaklaşık bir asır sonra araştırma yapan Griloma Fracastora isimli İtalyan hekimi mikrobun kaşifi olarak tarih sayfalarına kazıyacaktı.
Yeni bilgiler öğrenme hususunda bitmek bilmez bir meraka sahip olan Akşemseddin ilaç yapımı konusunda da mahir bir eczacıydı. Hangi hastalıklara hangi otların iyi geleceğini araştıran büyük alim, kendi devrinde çok yaygın olan salgın hastalıklar üzerine de araştırmalarda bulunuyordu. O yıllarda Seretan denilen kanser hastalığıyla da çok uğraşan Akşemseddin, tarihte ilk kanser araştırmacıları arasında da yer alır. Çeşitli ilaçlarla bu hastalığın tedavisini bulmaya çalışan büyük alim, hasta olan Sadrazam Çandarlı Halîl Paşa’nın oğlu Kazasker Süleymân Çelebi’yi de tedâvi etmeyi başarmıştı.
İstanbul’un manevi Fatihi olarak gönüllerde yer edinen Akşemseddin’in çok yönlü çalışmaları bulunuyordu. Aynı zamanda büyük bir tasavvuf alimi ve şeyh olan Akşemddin devlet meselelerindeki ileri görüşlülüğüyle de dikkat çekiyordu. Fatih Sultan Mehmet’in bir an olsun yanından ayırmadığı Akşemseddin, İstanbul’un fethinden önce Cenevizlilerle yapılan deniz savaşında yaşanan başarısızlık üzerine şu cümleleri kurmuş ve gayretten sonra tevekkülün önemini vurgulamıştı: “İmdi; kul tedbir alır, Allahü teâlâ takdîr eder kaziyesi (delîli) sabittir. Hüküm Allahü teâlânındır. Velâkin kul, elinden geldiği kadar gayret göstermekte kusur etmemeli. Resûlullahın ve Eshâbının sünneti budur.”
İstanbul’un fethi sırasında dualar ve teşviklerle Osmanlı ordusunun ve Fatih’in yanında olan Akşemseddin fetihten sonra Fatih Sultan Mehmet’le birlikte şehre girmiş ve yaşlılığından dolayı herkes onu sultan zannetmişti. Fetihten sonra büyük bir sevince garkolan Fatih Sultan Mehmet yanındakilere şu cümleyi söyleyerek Akşemseddin’e olan sevgisini ve güvenini dile getirmişti: ” Bu ferah ki bende görürsiz, bu kal’anün fethine sevinür sanman, Akşemseddîn benim zamanımda oldığına sevinürin.”
Maneviyatı çok kuvvetli olan büyük alim Akşemddin, aynı zamanda kendi devrine kadar kayıp olan Eyüp el Ensari’nin de kabrini bulmasıyla da biliniyor. İstanbul’un fethinden sonra Fatih Sultan Mehmet’in isteği üzerine Akşemseddin manevi keşifle Eyüp tepelerinde bu mübarek sahabenin yattığını söylemiş ve yapılan kazı neticesinde Eyüp Sultan Hazretleri’nin kabrine ulaşılmıştı.
Vefatına yakın Bolu’nun Göynük ilçesine giden ve hali hazırda kabri orada bulunan büyük alim devrinde hem maddi hem manevi doktor olarak tanımlanıyordu. İskoç yazar Elias John Wilkinson Gibb, History of Ottoman Poetry adlı eserinde, Akşemseddin hakkında şu cümleleri kurmuştu, “Sadece beden hastalıkların değil, aynı zamandan ruh hastalıklarının da hekimi olan Akşemseddin, ruh hastalıklarını da tedâvi ederdi.”