enflasyonemeklilikötvdövizakpchpmhp
DOLAR
50,3656
EURO
55,5597
ALTIN
6.280,54
BIST
11.842,82
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Yağmurlu
21°C
İstanbul
21°C
Yağmurlu
Pazar Az Bulutlu
13°C
Pazartesi Az Bulutlu
14°C
Salı Yağmurlu
16°C
Çarşamba Az Bulutlu
18°C

Cezeri, Buhar Makinesini Asırlar Önce Bulan Âlim

Cezeri, Buhar Makinesini Asırlar Önce Bulan Âlim
REKLAM ALANI
20.08.2026
31
A+
A-

Da Vinci tarafından bulunmuş gibi

Diyarbakır’ın Cizre ilçesinde 1181 yılında doğan büyük İslam âlimi olan Ebu’l İzz İsmail bin Rezzaz el-Cezeri gerçekleştirdiği çalışmalarla asrın en bilge mühendisi unvanını almaya hak kazanmıştı. Artuklu Hanedanı’nın himayesinde mühendislik çalışmalarını devam ettiren Cezeri, bugünkü mekanik ve sibernetik biliminin öncüsü sayılabilecek çalışmalar yapmıştı. Sanayi devrimine geçişte en büyük katkısı olan buhar makinelerinin ilk örneklerini Cezeri su çarkı ile işleyen tulumba çalışmasıyla bilim dünyasına kazandırmıştı.

Da Vinci’ye İlham Oldu

İslam dünyasının bu büyük mühendisi durmadan dinlenmeden yeni keşifler peşinde koşuyordu. Ona göre uygulamaya dönüştürülemeyen her teknik ilim, doğru ile yanlış arasında muallakta kalmaya mahkûmdu. Bunun için üzerine düşündüğü mühendislik harikası aletleri önce ayrıntılı olarak çiziyor, sonra bunların uygulanması için çalışıyordu. Ünlü mühendisin pek çok çalışması yüzyıllar sonra Avrupa mühendislik terminolojisinde yer almıştı. Bunlardan en önemlileri konik vanalar, tekerleklerin vanası, su akıtan savakların ayar edilmesi, emme borusunun kullanılması, suyunu belli bir zaman aralığı ile boşaltan kaplar ve daire sektörlü dişlilerdi. Hatta bunlardan konik vanaları 1500’lü yıllarda yani büyük âlimin buluşundan 3 asır sonra Leonardo da Vinci yeni bulmuş gibi göstermiş ve asırlar boyunca konik vanaların atası olarak bütün dünya da Vinci’yi tanımıştı. Yine ünlü mühendisin buluşlarından biri olan su saatinde kontrol cihazına benzer ve buhar kazanlarında kullanılacak bir aletin patenti 1784 yılında İngiltere’de alınmıştı.

Otomatik Hizmetçi

Büyük mühendisin pratik hayata katkı sağlayacak pek çok çalışması vardı. Cezeri’nin en büyük özelliklerinden bir tanesi de yapacağı makineyi önceden kâğıt olarak en ince ayrıntısıyla küçük bir maket olarak yapmasıydı. Cezeri’nin tasarladığı mühendislik harikası makinelerinden biri de otomatik kontrollü makinelerin ilki sayılan otomatik bir dokuma tezgahıydı. Bu tezgah değişik haznelerdeki suyun seviyesine göre ne zaman su dökeceğine, ne zaman meyve ve içecek sunacağına karar veriyordu. Cezeri bu makinelerin yapımında disiplinler arası bir çalışma yapıyor, geometri ve matematik biliminden sıklıkla faydalanıyordu.

Kitabı bir sanat eseri

Cezeri tüm bu çalışmalarını Artuklu hükümdarı Emir Nasırüddin Mahmud’un isteği üzerine “Mekanik Hareketlerden Mühendislikte Faydalanmayı İçeren Kitap” isimli bir kitapta toplamıştı. Kitabında 50’den fazla makinenin tasarımını ayrıntılarıyla beraber çizmiş ve bunları ayrı ayrı renklendirmişti. Kitapta su ve kandil saatleri, ziyafetlerde kullanılan kaplar ve sürahiler, el yıkama ve kan alma için kullanılan aletler, mekanik yollarla hareket eden müzik aletleri, su pompaları, abdest makineleri yer alıyordu. Eserin bir diğer önemli özelliği de metinde aletlerin genel açıklaması verildikten sonra parçaların teker teker montajının da anlatılmasıydı. Ayrıca kitap bir sanat eseri denebilecek incelikte süslemelerin ve boyamaların da yer alması sanat tarihçileri için önemli bir kaynak olmuştu.

Güneş saati

Büyük âlim Cezeri saatler konusunda özel bir ilgiye sahipti. Su ve Kandil saati çalışmaları bulunan Cezeri’nin en önemli eserlerinden bir tanesi Diyarbakır Ulu Cami’nin duvarında hala yer alan güneş saatiydi. Bu saat ince bir hesapla üzerine düşen gölgeyle günün hangi saatinde olunduğunu gösteriyordu.

REKLAM ALANI
ETİKETLER: , ,
Gizliliğe genel bakış

Bu web sitesi, size mümkün olan en iyi kullanıcı deneyimini sunabilmek için çerezleri kullanır. Çerez bilgileri tarayıcınızda saklanır ve web sitemize döndüğünüzde sizi tanımak ve ekibimizin web sitesinin hangi bölümlerini en ilginç ve yararlı bulduğunuzu anlamasına yardımcı olmak gibi işlevleri yerine getirir.